MEB’in yeni Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve okul öncesi eğitim yaklaşımında üst bilişsel beceriler, çocuğun kendi düşünme süreçlerini fark etmesi, yönetmesi ve değerlendirmesi üzerine kuruludur.
Yumurcak Yayınları olarak bu becerileri anaokulu düzeyinde doğrudan akademik terimlerle değil, gelişim düzeyine uygun davranış göstergeleri şeklinde ele alıyoruz. Başlıca üst bilişsel beceriler şunlardır:
1. Planlama
- Bir işe başlamadan önce ne yapacağını düşünme
- Kullanacağı materyalleri seçme
- İş sırasını belirleme
- Hedef koyma
Örnek:
“Önce ağacı çizeceğim, sonra yapraklarını boyayacağım.”
2. Tahmin Etme
- Sonucu önceden kestirme
- Olasılıkları düşünme
- Deneme öncesinde fikir yürütme
Örnek:
“Bu taşı suya atarsam batar diye düşünüyorum.”
3. Strateji Geliştirme
- Bir problemi çözmek için yol belirleme
- Farklı çözüm yolları düşünme
- En uygun yöntemi seçme
Örnek:
“Bu yapbozu önce köşelerden başlayarak yapacağım.”
4. Kendini İzleme
- Yaptığı işi takip etme
- Hata yapıp yapmadığını fark etme
- Süreci kontrol etme
Örnek:
“Burayı yanlış boyamışım galiba.”
5. Öz Değerlendirme
- Çalışmasını inceleme
- Başarılı olduğu yönleri fark etme
- Geliştirmesi gereken noktaları belirleme
Örnek:
“Resmim güzel oldu ama biraz daha renk kullanabilirdim.”
6. Karar Verme
- Seçenekleri karşılaştırma
- Tercih yapma
- Seçiminin nedenini açıklama
Örnek:
“Bu kitabı seçtim çünkü hayvanları seviyorum.”
7. Problem Çözme
- Sorunu fark etme
- Çözüm yolları üretme
- Sonucu değerlendirme
Örnek:
“Kule sürekli yıkılıyor, daha büyük blokları alta koymalıyım.”
8. Yansıtıcı Düşünme
- Yaşadığı deneyim üzerine düşünme
- Ne öğrendiğini ifade etme
- Gelecekte neyi farklı yapacağını söyleme
Örnek:
“Bir dahaki sefere makası daha dikkatli kullanacağım.”
9. Soru Sorma ve Sorgulama
- Merak ettiği konular hakkında soru üretme
- Neden-sonuç ilişkileri kurma
- Bilgiyi araştırma isteği gösterme
Örnek:
“Bulutlar neden hareket ediyor?”
10. Öğrenmesini Fark Etme
- Neyi bildiğini ve bilmediğini ayırt etme
- Yardıma ihtiyaç duyduğunu söyleme
- Yeni öğrendiği bilgileri ifade etme
Örnek:
“Bunu nasıl yapacağımı bilmiyorum, bana gösterebilir misin?”
Maarif Modelinde Özellikle Vurgulanan Üst Bilişsel Boyutlar
MEB’in okul öncesi yaklaşımında bu beceriler şu başlıklar altında yoğunlaşır:
- Düşünme becerileri
- Sorgulama becerileri
- Problem çözme becerileri
- Karar verme becerileri
- Öz düzenleme becerileri
- Yansıtıcı düşünme becerileri
- Öğrenmeyi öğrenme becerileri
Yayınevimizin okul öncesi etkinlik kitaplarında en çok kullanılan üst bilişsel beceriler şunlardır:
- Tahmin etme
- Planlama
- Problem çözme
- Karar verme
- Hata fark etme (kendini izleme)
- Öz değerlendirme
- Sorgulama
- Yansıtıcı düşünme
Bunlar etkinlik sayfalarında kolayca ölçülebilir ve “Maarif Modelini” destekleyen somut kazanımlara dönüştürülebilir.
Tüm Hakları Saklıdır. İstanbul